Ο Άγιος Γεώργιος ο Εξορινός

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Εξορινού, βρίσκεται στην εντός των τειχών παλιά πόλη της Αμμοχώστου και πιθανόν να ταυτίζεται με τη νεστοριανή εκκλησία που κτίστηκε στην Αμμόχωστο γύρω στα 1359-1360μ.Χ. Είναι μία από τις περίπου 365 εκκλησίες (οι περισσότερες σήμερα είναι ερείπια) που κτίστηκαν επί Φραγκοκρατίας. Σύμφωνα με τον Λεόντιο Μαχαιρά (Κύπριο χρονογράφος από τα μέσα του 14ου αι. μέχρι περίπου τα μέσα του 15ου αι.), ο νεστοριανός ναός είχε κτιστεί περί τα μέσα του 14ου αιώνα από τους πλούσιους αδελφούς εμπόρους Λαχανεστούρη ή Ουλαχά. Οι Νεστοριανοί ήλθαν στην Αμμόχωστο μετά την πτώση της Άκρα το 1291, ήταν κυρίως έμποροι που αποτελούσαν την πλουσιότερη τάξη της Αμμοχώστου. Γράφει ο Λεόντιος Μαχαιράς για τους αδελφούς Λαχά: «Ο οποίος επολόμαν κατά την πίστη του πολλά ψυσικά και έκτισεν και την εκκλησία τους Νεστορήδες απού γης».

Ένα θεσπέσιο δείγμα Γοτθικού ρυθμού, που παρουσιάζει ομοιότητες με το Αββαείο του Μπέλλαπαϊς. Ο ναός αρχικά ήταν μονόκλιτος και κατέληγε σε ημικυκλική αψίδα και ο κεντρικός χώρος καλυπτόταν με σταυροθόλια ενώ η αψίδα με τεταρτοσφαίριο. Αργότερα ο ναός διευρύνθηκε με την προσθήκη δυο πλάγιων κλιτών και ανοίχθηκαν δύο οξυκόρυφα τόξα στο βόρειο και στο νότιο τοίχο της εκκλησίας για να επικοινωνούν μεταξύ τους τα κλίτη. Ο διάκοσμος της εκκλησίας ήταν περιορισμένος αλλά γενικά ο ναός παρουσίαζε μια αρμονία και απλότητα. Οι περισσότερες από τις τοιχογραφίες και τις ανάγλυφες παραστάσεις που κοσμούσαν την εκκλησία, έχουν καταστραφεί. Οι λίγες τοιχογραφίες που σώζονται χρονολογούνται σε δύο περιόδους: αυτές του 14ου αιώνα που φέρουν βυζαντινές επιδράσεις, και αυτές του 15ου αιώνα με αναφορές στην ιταλική και συριακή νοοτροπία, να παρουσιάζουν όρθιους αγίους με συριακές επιγραφές, στοιχείο που ενισχύει την πιθανότητα ο ναός να είναι των νεστοριανών.

Όταν η πόλη κυριεύτηκε από τους Οθωμανούς το 1571, ο ναός αυτός βομβαρδίστηκε από τα τουρκικά πυρά και παρέμεινε έρημος για πολλά χρόνια, ή χρησιμοποιήθηκε ως αποθηκευτικός χώρος, ακόμη και στάβλος για καμήλες... Για περισσότερα από 300 χρόνια τα σήμαντρα του ναού σώπασαν… μέχρι το 1905. Το 1905 όταν η Κύπρος είχε περιέλθει υπό αγγλική κατοχή (από το 1878), ο Μιχαλάκης Λοϊζίδης, ναυτιλιακός πράκτορας από το Βαρώσι, εξασφάλισε άδεια από τον Άγγλο διοικητή να καθαρίσει την εκκλησία. Ο γνωστός στην εποχή εργολάβος του λιμανιού (χαμάλπασιης) Κιαμιλής, προμήθευσε δωρεάν, άριστης ποιότητας ξύλο για πόρτες και παράθυρα.  Επειδή η εκκλησία αρχικά ανήκε  στους Νεστοριανούς, έπρεπε να μυρωθεί για να γίνει Ορθόδοξη. Η εκκλησία μυρώθηκε από τον αρχιεπίσκοπο Κύριλλο, τον λεγόμενο Κυριλλάτσο, το 1906. Από τότε άρχισε να λειτουργεί ο Άγιος Εξορινός με πρόεδρο της Επιτροπείας τον Μιχαλάκη Λοϊζίδη και με ιερέα δανεικό από το χωριό Κοντέα. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, ήλθε στο Βαρώσι με άλλους πρόσφυγες ο ιερέας Παπά-Μανέας ο οποίος και διορίστηκε εφημέριος της ενορίας Αγίου Γεωργίου Εξορινού.

Η ονομασία του ναού οφείλεται στην παράδοση που λέει ότι όποιος ήθελε να απαλλαγεί από έναν εχθρό, μάζευε σκόνη από το δάπεδο της εκκλησίας και το σκόρπιζε γύρω από την κατοικία του εχθρού του και πάνω από τα τείχη και έξω από την πόλη ώστε ο εχθρός να εγκαταλείψει την Αμμόχωστο. Για αυτό το λόγο ο Άγιος Γεώργιος ονομάστηκε Εξορινός.

Στην ενορία του Αγίου Γεωργίου Εξορινού, στην παλιά Αμμόχωστο,  κατοικούσαν πολλοί Ελληνοκύπριοι, λειτουργούσε ελληνικό Δημοτικό Σχολείο και υπήρχαν τοπικές αρχές με μουχτάρη (κοινοτάρχη). Οι διαμάχες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων είχαν σαν αποτέλεσμα όλοι οι Ελληνοκύπριοι να εγκαταλείψουν την εντός των τειχών Αμμόχωστο το 1957. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Εξορινού ερημώνεται και πάλι. Τα τελευταία χρόνια η εκκλησία, που έχουν αφαιρεθεί από μέσα οι εικόνες, χρησιμοποιείται από το Πανεπιστήμιο Ανατολικής Μεσογείου, ως αίθουσα συναυλιών και ως «Πολιτιστικό Κέντρο».

Τον Δεκέμβρη του 2013 μετά από άδεια που εξασφάλισαν από τις κατοχικές αρχές, η ομάδα πρωτοβουλίας ''ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ Η ΠΟΛΗ ΜΑΣ'' σε συνεργασία με την FAMAGUSTA INITIATIVE, πρωτοστατούντος του Μητροπολίτη Κωνσταντίας Βασίλειου, η εκκλησία επαναλειτούργησε μετά από 57 χρόνια σιωπής…  

Ο τελευταίος Επιτάφιος σύμφωνα με την Μαρία Δημητρίου, θυγατέρα του τελευταίου ιερέα της εκκλησίας, ξεκίνησε το 1956 από τον ιστορικό ναό πέρασε από τον Άγιο Νικόλα και βγήκε από την πύλη του Λιμανιού να συναντήσει τους άλλους επιτάφιους της πόλης…

Μαραγκού Γ Άννα, Κούτας Γ Ανδρέας (2005). «ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ, Η Ιστορία της Πόλης», Λευκωσία
http://www.philenews.com/el-gr/koinonia-epistoles/441/178101/o-agios-georgios-o-exorinos#sthash.wgEsToVF.dpuf

http://www.sigmalive.com/news/local/81395#sthash.BaOmGAF2.dpuf

http://www.philenews.com/el-gr/koinonia-epistoles/441/178101/o-agios-georgios-o-exorinos

http://www.philenews.com/el-gr/top-stories/885/195393/istoriki-leitourgia-stin-entos-ton-teichon-ammochosto#sthash.iGB5d71a.dpuf